ΠΛΑΤΩΝ: ΤΙΜΑΙΟΣ 24D6-25D6, Ο ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ ΑΤΛΑΝΤΙΔΑΣ, ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΕ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΕΦΕΡΗ

Ο μύθος της Ατλαντίδας

Στον Τίμαιο, ένα από τα τελευταία έργα του Πλάτωνα, που άσκησε τεράστια επίδραση κατά τον Μεσαίωνα και μέχρι τους Νεότερους Χρόνους, εκτίθεται η πλατωνική κοσμολογία, η δημιουργία δηλαδή του κόσμου, του ανθρώπου και των άλλων ζωντανών οργανισμών από τον δημιουργό, τον θείο "τεχνίτη". Στον σύντομο διάλογο που υπάρχει στην αρχή τον έργου λαμβάνουν μέρος εκτός του Σωκράτη ο (άγνωστος από άλλες πηγές) Τίμαιος από τους Λοκρούς της Κάτω Ιταλίας, ο οποίος εκθέτει αργότερα στον λόγο τον την κοσμολογική θεωρία, ο συντηρητικός Αθηναίος πολιτικός Κριτίας και ο γνωστός από την εκστρατεία των Αθηναίων στη Σικελία στρατηγός των Συρακοσίων Ερμοκράτης. Πριν από τον λόγο του Τίμαιου, ο Κριτίας αφηγείται τον περίφημο μύθο της Ατλαντίδας, όπως -υποτίθεται- τον είχε ακούσει ο Σόλων από Αιγύπτιους ιερείς, οι οποίοι πάλι τον γνώριζαν, επειδή ήταν καταγραμμένος στις ιερές γραφές τους. Πρόκειται για τον ίδιο μύθο

ΠΛΑΤΩΝ: Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΜΝΗΣΗΣ ΣΤΟΝ "ΜΕΝΩΝΑ"

 

Τι μας διδάσκει ο Μένων;

§1
Ο Μένων ανήκει στα έργα της περιόδου, που ο Πλάτων ιδρύει την Ακαδημία (387 π.Χ. περίπου) και κατά την οποία έχει γράψει και τα σπουδαιότερα έργα του. Πρόκειται για έναν σχετικά μικρό Διάλογο, ασύγκριτα όμως γοητευτικό, όπου ο Πλάτων δια του Σωκράτη εισάγει τηθεωρία της ανάμνησης. Κεντρικό θέμα του Διαλόγου είναι το ζήτημα της αρετής. Ένα ζήτημα που απασχολούσε κατά

«ΤΙΜΑΙΟΣ» ΠΛΑΤΩΝ: ΑΦΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΚΡΙΤΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΝΙΚΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΕΙΣΒΟΛΕΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΤΛΑΝΤΙΔΑ

ΠΛΑΤΩΝ, ΤΙΜΑΙΟΣ
ΠΛ Τιμ 24d–26c: Οι αρχαίοι Αθηναίοι νικούν τους εισβολείς από την Ατλαντίδα 

Στο έργο αυτό αναπτύσσονται οι κοσμολογικές απόψεις του Πλάτωνα και περιγράφεται η δημιουργία του σύμπαντος. Στην αρχή του διαλόγου ο Σωκράτης συνόψισε τις απόψεις του περί ιδανικής πολιτείας και εξέφρασε την επιθυμία του να αναπτυχθούν από τους συνομιλητές του, τον Τίμαιο, τον Κριτία και τον Ερμοκράτη, τα προσδοκώμενα κατορθώματά της στον πόλεμο. Πρώτος πήρε τον λόγο ο Κριτίας, που άρχισε να διηγείται όσα είχε ακούσει από τον παππού του σχετικά με την επιτυχημένη απόκρουση της εισβολής των κατοίκων της Ατλαντίδας από τους αρχαίους Αθηναίους, ιστορία που μετέφερε στην Αθήνα ο Σόλωνας μετά την επιστροφή του από την Αίγυπτο.
 
Μτφρ. Β. Κάλφας. 1995. Πλάτων. Τίμαιος. Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια. Αθήνα: Πόλις.

«ΣΥΜΠΟΣΙΟΝ» ΠΛΑΤΩΝ: ΠΕΡΙ ΈΡΩΤΟΣ ΛΟΓΟΣ ΔΙΟΤΙΜΑΣ

ΚΕΦ. 22. Καὶ ἐσένα βέβαια, θὰ σ᾿ ἀφήσω τώρα· ὅμως

  δ

τόν λόγο γιὰ τὸν Ἔρωτα, ποὺ ἄκουσα κάποτε ἀπὸ τὴ Διοτίμα, μιὰ γυναῖκα ἀπὸ τὴ Μαντίνεια ― ποὺ ἦταν σοφὴ καὶ σ᾿ αὐτὰ καὶ σὲ πολλὰ ἄλλα, καὶ στοὺς Ἀθηναίους ὅταν ἔκαναν θυσίες πρὶν πέσει ἡ πανοῦκλα, κατώρθωσε νὰ ἀναβάλει τὴν ἀρρώστεια γιὰ δέκα χρόνια, αὐτὴ ποὺ δίδαξε καὶ σ᾿ ἐμένα τὰ ἐρωτικά ― αὐτὸν λοιπὸν τὸν λόγο, θὰ προσπαθήσω ὅσο μπορῶ μὲ δικὰ μου λόγια νὰ σᾶς ἀναπτύξω, σύμφωνα μὲ ὅσα συνωμολογήσαμε ἐγὼ καὶ ὁ Ἀγάθωνας. Πρέπει λοιπόν Ἀγάθωνα, ὅπως ἔκανες καὶ σὺ στὴ διήγησή σου, πρῶτα νὰ ἀναπτύξω μὲ κάθε λεπτομέρεια τὶ εἶναι ὁ Ἔρωτας καὶ ποιὸς εἶναι, καὶ στὴ

ε

συνέχεια νὰ πῶ γιὰ τὰ ἔργα του. Μοῦ φαίνεται λοιπόν, ὅτι εἶναι πιὸ εὔκολο νὰ τὰ ἀναπτύξω ἔτσι, ὅπως ἔκανε κάποτε καὶ σ᾿ ἐμένα ἡ ξένη ὅταν μὲ ἐξέταζε. Διότι κι ἐγὼ σχεδὸν κάτι τέτοια τῆς ἔλεγα, σὰν αὐτὰ ποὺ λέει τώρα σ᾿ ἐμένα ὁ Ἀγάθωνας, ὅτι ὁ Ἔρωτας εἶναι μέγας θεός, καὶ ὅτι εἶναι γιὰ τὰ καλά. Μοῦ ἔκανε ἔλεγχο λοιπὸν σ᾿ αὐτὰ τὰ λόγια, ὅπως κι ἐγὼ κάνω στὸν Ἀγάθωνα, ὅτι οὔτε καλὸς εἶναι σύμφωνα μὲ τὸν λόγο μου οὔτε ἀγαθός. Κι ἐγὼ τότε τῆς εἶπα:¹⁸

    ΣΩ. Πῶς τὸ λὲς αὐτὸ Διοτίμα; ὁ Ἔρωτας δηλαδὴ εἶναι αἰσχρὸς καὶ κακός;

    ΔΙ. Γιατὶ τὸν δυσφημεῖς Σωκράτη; ἤ μήπως νομίζεις ὅτι ἐκεῖνο ποὺ δὲν εἶναι καλό, κατ᾿ ἀνάγκην εἶναι αἰσχρό;

202

    ΣΩ. Καὶ πολύ, μάλιστα.

    ΔΙ. Καὶ ὅποιο δὲν εἶναι σοφό, εἶναι ἀμαθές; ἤ μήπως δὲν γνωρίζεις ὅτι κάτι ὑπάρχει μεταξὺ σοφίας καὶ ἀμάθειας;

    ΣΩ. Καὶ ποιὸ εἶναι αὐτό;

    ΔΙ. Τὸ νὰ σκέφτεσαι σωστὰ καὶ νὰ μὴν ἔχεις τὴν ἱκανότητα νὰ ἐκφράσεις μὲ λόγο τὴ σκέψη σου, δὲν γνωρίζεις ὅτι οὔτε ἐπιστημονικὴ γνώση εἶναι (διότι ἕνα πρᾶγμα χωρὶς λόγο πῶς θὰ μποροῦσε νὰ εἶναι ἐπιστήμη;) οὔτε πάλι καὶ ἀμάθεια (διότι αὐτὸ ποὺ πετυχαίνει τὴν οὐσία πῶς θὰ μποροῦσε νὰ εἶναι ἀμάθεια;). Ἡ σωστὴ σκέψη λοιπόν, εἶναι κάτι ποὺ βρίσκεται μεταξὺ τῆς φρόνησης καὶ τῆς ἀμάθειας.

    ΣΩ. Λὲς τὴν ἀλήθεια.

    ΔΙ. Μὴ θεωρεῖς λοιπόν ἀναγκαστικά, ὅτι ἐκεῖνο ποὺ δὲν εἶναι καλό, πρέπει νὰ εἶναι αἰσχρό, οὔτε ἐκεῖνο ποὺ δὲν εἶναι ἀγαθό, πρέπει νὰ εἶναι κακό. Ἔτσι, ἐπειδὴ καὶ ὁ ἴδιος

β

ὁμολογεῖς, ὅτι ὁ Ἔρωτας δὲν εἶναι οὔτε ἀγαθὸς οὔτε καλός, καθόλου μὴ φαντάζεσαι ὅτι αὐτὸς πρέπει νὰ εἶναι αἰσχρὸς καὶ κακός, ἀλλὰ κάτι μεταξὺ αὐτῶν τῶν δύο.

    ΣΩ. Καὶ δὲν ὁμολογεῖται ἀπ᾿ ὅλους, ὅτι εἶναι μέγας θεός;

ΠΛΑΤΩΝ - ΤΙΜΑΙΟΣ:«ΜΕΓΙΣΤΟΝ ΔΗ ΠΑΝΤΟΣ ΆΡΞΑΣΘΑΙ ΚΑΤΑ ΦΥΣΙΝ ΑΡΧΗΝ»

 Μτφρ. Β. Κάλφας. 1995. Πλάτων. Τίμαιος. Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια. Αθήνα: Πόλις.

ΠΛΑΤΩΝ: ΤΙΜΑΙΟΣ 29b–31b

Αναγκαία η χρήση του "εἰκότος λόγου" – Ο κόσμος είναι έλλογο έμβιο ον, πλήρες και μοναδικό

Μετά τον Σωκράτη (βλ. και ΠΛ Τιμ 24d–26c) πήρε τον λόγο ο πυθαγορικός φιλόσοφος Τίμαιος, ο οποίος αναφέρθηκε στον Δημιουργό, που έφτιαξε το τέλειο δημιούργημά του, τον κόσμο, με βάση ένα ιδεατό και αιώνιο υπόδειγμα.

Όμως σε κάθε θέμα το σπουδαιότερο είναι να αρχίζει κανείς από τη σωστή αφετηρία. Πρόκειται να αναφερθούμε στην εικόνα και στο υπόδειγμά της και πρέπει να διευκρινίσουμε το εξής: οι προτάσεις που θα διατυπώσουμε για να τα εξηγήσουμε θα είναι της ίδιας τάξης με αυτά που τείνουν να εξηγήσουν. Οι προτάσεις λοιπόν που αναφέρονται σε αυτό που είναι σταθερό, βέβαιο και προσιτό στη νόηση θα είναι και αυτές σταθερές και ακλόνητες ― αφού βέβαια αποδεχόμαστε ότι υπάρχουν προτάσεις αδιάψευστες και ανίκητες, πρέπει να αποδεχθούμε και ότι δεν θα τους λείπει τίποτε. Ενώ οι προτάσεις που αναφέρονται στην απεικόνιση του υποδείγματος, καθώς αναφέρονται σε μια εικόνα, θα είναι σε σχέση με τις προηγούμενες απλώς εύλογες. Η σχέση του είναι προς το γίγνεσθαι είναι ανάλογη με τη σχέση της αλήθειας προς τη γνώμη. Αν λοιπόν, Σωκράτη, δεν καταφέρουμε να διατυπώσουμε απολύτως συνεπείς από κάθε πλευρά και ακριβείς συλλογισμούς για πολλά και ποικίλα ζητήματα ―για τους θεούς και τη γέννηση του σύμπαντος―, μην εκπλαγείς. Μάλλον πρέπει να είμαστε ικανοποιημένοι αν καταλήξουμε στις πιο εύλογες εξηγήσεις, όταν αναλογιστούμε ότι τόσο εγώ που μιλώ όσο κι εσείς που κρίνετε έχουμε ανθρώπινη φύση· συνεπώς, πρέπει να αποδεχόμαστε για όλα αυτά την εύλογη εξιστόρηση και να μην επιδιώκουμε τίποτε περισσότερο.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Θαυμάσια, Τίμαιε. Αποδεχόμαστε πλήρως τα όσα λες. Αφού λοιπόν δεχθήκαμε ευχαρίστως την εισαγωγή σου είναι καιρός να περάσεις στο κυρίως θέμα.
ΤΙΜΑΙΟΣ: Ας δούμε λοιπόν για ποια αιτία ο Δημιουργός συνέθεσε το γίγνεσθαι και όλο αυτό το σύμπαν. Ήταν αγαθός, και στον αγαθό δεν γεννιέται ποτέ κανένας φθόνος για οτιδήποτε. Καθώς λοιπόν δεν είχε φθόνο, θέλησε να γίνουν τα πάντα όσο το δυνατόν παρόμοια με τον ίδιο. Αυτή είναι η πιο έγκυρη αρχή για το γίγνεσθαι και τον κόσμο που μπορεί κανείς να αποδεχθεί, αν συμβουλευθεί ανθρώπους με φρόνηση, θέλοντας επομένως ο Θεός να είναι τα πάντα αγαθά και να μην υπάρχει κατά το δυνατόν τίποτε ατελές, παρέλαβε όλα όσα ήταν ορατά ―και βρίσκονταν όχι σε ηρεμία αλλά σε άρρυθμη και άτακτη κίνηση― και τα έφερε από την αταξία στην τάξη, θεωρώντας ότι η τάξη είναι από κάθε πλευρά καλύτερη.

Στον άριστο δεν ήταν ούτε είναι επιτρεπτό να κάνει τίποτε άλλο από το κάλλιστο. Αφού λοιπόν συλλογίστηκε, αντιλήφθηκε ότι, στη φυσική τάξη των ορατών πραγμάτων, δεν θα μπορούσε ποτέ να προκύψει ένα σύνολο χωρίς νου που να είναι ωραιότερο από ένα σύνολο με νου· από την άλλη, νους χωρίς ψυχή είναι αδύνατον να υπάρξει. Αποφάσισε λοιπόν να συνθέσει το σύμπαν τοποθετώντας νου στην ψυχή και ψυχή στο σώμα, με την πεποίθηση ότι το έργο του θα ήταν το ωραιότερο και το καλύτερο στη φύση. Ακολουθώντας την εύλογη υπόθεση πρέπει επομένως να πούμε ότι αυτός ο κόσμος είναι έμβιο ον, προικισμένο με ψυχή και νου· και η αλήθεια είναι ότι γεννήθηκε από την πρόνοια του Θεού.